از اواخر تابستان که می‌گذریم، برنامهٔ آوسبیلدونگ سال بعد در بیشتر شرکتهای آلمانی نهایی میشود. اگر پاییز ۱۴۰۵ (سپتامبر ۲۰۲۶) به فکر آوسبیلدونگ هستید، دو تاریخ پیش رویتان است: شروع بهار ۲۰۲۷ برای پرستاری و رشتههای بهداشتی، و شروع اوت–سپتامبر ۲۰۲۷ برای بیشتر رشتههای صنعتی، فنی و اداری. یعنی همین امروز در میانهٔ پنجرهٔ اپلای هستید، نه بعد از آن.
این راهنما سه چیز را روشن می‌کند: پنجرهٔ اپلای هر گروه رشته‌ای کِی باز و بسته میشود، اگر دیر رسیده باشید چه راه‌هایی باقی می‌ماند، و ارقام و شرایط رسمی ۲۰۲۶ برای حقوق دوره، مدرک زبان و ویزا چیست. مبنای همهٔ عددها منابع رسمی آلمان است و ابتدای هر بخش نام منبع آمده.
تقویم اپلای: پنجرهٔ شما کجاست؟
آوسبیلدونگ یک تاریخ شروع کشوری ندارد. به گزارش راهنمای آموزش حرفه‌ای ausbildung.de، بیشتر رشته‌ها بین ۱ اوت و ۱ سپتامبر شروع میشوند و پنجرهٔ اپلای برای هر رشته بین ۶ تا ۱۵ ماه پیش از شروع باز است. پرستاری و بهداشت استثنا هستند و معمولاً سالی دو بار نیرو می‌گیرند: یک بار بهار (مارس–آوریل) و یک بار اواخر تابستان.
جدول زیر خلاصهٔ همان تقویم است، برای کسی که از ایران اقدام می‌کند:
| گروه رشته | زمان شروع دوره | پنجرهٔ معمول اپلای | چه کسی در این پنجره استخدام می‌کند |
|---|
| پرستاری، مراقبت، بهداشت | بهار: مارس–آوریل (اسفند–فروردین) | از پاییز سال قبل تا اواخر ژانویه | بیمارستان‌ها، خانه‌های سالمندان، مجموعه‌های دیاکونی و کاریتاس |
| صنعت، صنایع دستی، برق و الکترونیک | ۱ اوت تا ۱ سپتامبر | ۶ تا ۱۵ ماه قبل؛ شرکتهای بزرگ از یک سال قبل | خودروسازی، ماشین‌سازی، تأسیسات، شرکتهای فنی |
| اداری، بانک، بیمه، بخش عمومی | ۱ اوت یا ۱ سپتامبر | از حدود یک سال قبل، با ددلاین سخت | بانکها، بیمه‌ها، اداره‌ها و شهرداری‌ها |
| هتل، رستوران، خرده‌فروشی | آغاز بهار یا اواخر تابستان | اغلب دیرتر و انعطاف‌پذیر | هتل‌ها، رستوران‌ها، فروشگاه‌های زنجیره‌ای |
برای شروع اوت–سپتامبر ۲۰۲۷، امروز حدود ده تا یازده ماه فاصله دارید؛ دقیقاً همان بازه‌ای که بانکها، بیمه‌ها و شرکتهای بزرگ در آن انتخاب میکنند. Azubiyo می‌نویسد بانکها و بیمه‌ها یک سال پیش از شروع دورهٔ اوت–سپتامبر سال بعد جست‌وجوی خود را آغاز میکنند. یعنی برای این دو گروه، بهار ۱۴۰۶ دیگر دیر است؛ مهلت اصلی پاییز و زمستان همین امسال است.
آخرین مهلت واقعی چه زمانی است؟
مهلت واحدی وجود ندارد؛ تاریخ الزام‌آور همیشه در قرارداد آوسبیلدونگ یا در آگهی همان شرکت نوشته شده است. با این حال سه الگوی روشن وجود دارد:
- ددلاین سخت (بخش عمومی، بانک، بیمه، شرکتهای بزرگ): ثبت‌نام در یک بازهٔ اعلام‌شده انجام میشود و بعد از بسته شدن آن، درخواست جدید بررسی نمی‌شود.
- ددلاین نرم (بیشتر شرکتهای متوسط و کوچک): جای خالی تا پر شدن باز است. بسیاری از آن‌ها پذیرش را تا واپسین هفته‌ها ادامه میدهند.
- استخدام فوری (Handwerk و بهداشت): بر پایهٔ توضیح ausbildung.de، جاهای خالیِ بازمانده، انصراف متقاضیان قبلی و مجوزهای دیرهنگام باعث میشود این دو حوزه تا نزدیک شروع دوره هم نیرو بگیرند.
آخرین پنجرهٔ سال، دسامبر و ژانویه است. در این ماه‌ها دو چیز همزمان رخ می‌دهد: هم شرکت‌هایی که جای خالی‌شان پر نشده آگهی را دوباره منتشر میکنند، هم اپلای‌های دیررسیده برای شروع بهار پرستاری بسته میشود. اگر هدف‌تان رشتههای بهداشتی با شروع بهار است، دسامبر آخرین فرصت جدی است؛ برای شروع اوت–سپتامبر، دسامبر فقط میانهٔ راه است.
اگر دوره را از دست داده‌اید: سه مسیر به دورهٔ بعدی
«تأویل» یا جابهجایی تاریخ شروع یک حق قانونی نیست؛ یک توافق است. سه مسیر عملی پیش روی کسی است که دورهٔ جاری را از دست داده یا ویزایش دیر می‌رسد:
۱. توافق با کارفرما برای جابهجایی شروع. اگر قرارداد آوسبیلدونگ دارید اما نمی‌توانید در تاریخ نوشته‌شده شروع کنید (نوبت سفارت، تأخیر مدرک زبان، ترجمهٔ دیرهنگام)، پیش از رسیدن تاریخ شروع با کارفرما صحبت کنید و درخواست تاریخ جدید بدهید. کارفرمایی که برای پر کردن آن جای خالی چند ماه وقت گذاشته، معمولاً ترجیح می‌دهد منتظر بماند تا دوباره از صفر جست‌وجو کند — اما این یک عرف است، نه قانون؛ هر توافقی را کتبی و از طریق اصلاح قرارداد بگیرید. اگر پرونده در جریان ویزا است، به‌روز شدن تاریخ قرارداد به سفارت و به تأییدیهٔ ادارهٔ کار فدرال (Bundesagentur für Arbeit) هم منتقل میشود.
۲. استفاده از شروع دوم در پرستاری و بهداشت. این گروه دو بار در سال نیرو می‌گیرد، پس اگر دورهٔ بهار را از دست دادید، دورهٔ اوت–سپتامبر همان سال نزدیک‌ترین گزینه است — و برعکس. برای این رشته‌ها همیشه درخواست بدهید که در فهرست جانشین‌ها (Nachrücker) بمانید: هر سال شمار کسانی که جای خالی‌شان خالی میشود یا انصراف میدهند کم نیست.
۳. ویزای جست‌وجوی آوسبیلدونگ (§۱۷ قانون اقامت، Ausbildungsplatzsuche). اگر هنوز قراردادی ندارید و فکر می‌کنید از ایران پیدا کردن جای خالی سخت است، این ویزا به شما اجازه می‌دهد آلمان بروید و در محل بگردید. بر پایهٔ Handbook Germany، از مارس ۲۰۲۴ سقف سنی این ویزا ۳۵ سال است، سطح زبان از B2 به B1 کاهش پیدا کرده و مدت اقامت به ۹ ماه رسیده. در این مدت می‌توانید هفته‌ای ۲۰ ساعت کار جانبی و تا دو هفته کار آزمایشی داشته باشید. شرط اصلی این مسیر داشتن مدرک پایان تحصیلات دبیرستان و اثبات تأمین هزینه‌های زندگی است.
نکتهٔ عملی: مسیر سوم را به‌عنوان جایگزینِ مسیر اول نگاه کنید، نه اولویت. با قرارداد و اپلای از ایران، هم هزینهٔ کمتری می‌پردازید و هم ریسک بی‌نتیجه ماندن ۹ ماه اقامت را حذف می‌کنید.
زبان آلمانی: تا کجا «بدون مدرک زبان» ممکن است؟
شرکتها در مرحلهٔ اول اپلای زیاد سخت نمی‌گیرند؛ رزومه، انگیزه‌نامه و معدل مهم‌تر است. سختگیری واقعی سر ویزا و سرِ شروع دوره است. سایت رسمی دولت آلمان Make it in Germany می‌نویسد برای ویزای آوسبیلدونگ معمولاً سطح B1 خواسته میشود، مگر اینکه خودِ مؤسسهٔ آموزشی زبان شما را سنجیده باشد یا دورهٔ زبان مقدماتی از پیش دیده شده باشد.
چند نکته که در مشاوره‌ها زیاد اشتباه گفته میشود:
- مدرک زبان را مؤسسه‌های آزمون میدهند، نه BAMF. گواهی B1 را از مؤسساتی مانند گوته، ÖSD یا telc می‌گیرید. دفتر فدرال مهاجرت (BAMF) متولی دوره‌های زبانِ ادغام برای کسانی است که در آلمان زندگی میکنند، نه صادرکنندهٔ مدرک برای متقاضیان ایرانی.
- پرستاری سخت‌گیرتر است. در آگهی‌های پرستاری، B2 قاعدهٔ رایج است؛ برای رشتههای فنی و صنعتی معمولاً B1 کافی است.
- دورهٔ زبان مقدماتی هم مسیر رسمی دارد. با اقامت آوسبیلدونگ می‌توانید پیش از شروع دوره، کلاس زبان مقدماتی در آلمان بگذرانید؛ این حق صریحاً در §۱۶a قانون اقامت (AufenthG) آمده است.
شرط‌های دقیق پرونده — از مدرک تحصیلی تا سطح زبان هر رشته — در شرایط و الزامات آوسبیلدونگ برای ایرانیان آمده است. اگر تازه دیپلم گرفته‌اید و می‌خواهید بدانید این مسیر برایتان می‌ارزد یا نه، راهنمای آوسبیلدونگ برای فارغ‌التحصیلان دیپلم تصمیم را روشن می‌کند. برای بالا بردن زبان هم منابع یوتیوب برای یادگیری آلمانی را ببینید.
سابقهٔ تحصیلی و مدارک
مدرک دیپلم برای شروع آوسبیلدونگ کافی است و لازم نیست منتظر تأیید دانشگاه باشید. آنچه پروندهٔ ویزا را عملی می‌کند، این‌ها است:
- ترجمهٔ رسمی مدرک آخرین دورهٔ تحصیلی و ریزنمرات
- مدرک زبان B1 (برای پرستاری B2) یا نامهٔ ثبت‌نام در دورهٔ آماده‌سازی آزمون
- رزومهٔ آلمانی (Lebenslauf) با عکس و ترتیب زمانی، و انگیزه‌نامهٔ کوتاه
- قرارداد آوسبیلدونگ یا برگهٔ پذیرش شرکت (Zusage)
- سند تأمین هزینه‌های زندگی در صورت نیاز (بخش بعد را ببینید)
ترجمهٔ رسمی و هم‌خوان‌کردن مدارک با آنچه شرکت خواسته، مرحله‌ای است که بیشتر پرونده‌ها در آن عقب می‌افتند؛ کارشناسان مؤسسهٔ آلتین قلم امید همین فهرست را پیش از ارسال پرونده با مدارک شما تطبیق میدهند.
ارقام ۲۰۲۶: حقوق دوره و شرط تأمین معاش
کف قانونی حقوق آوسبیلدونگ در سال ۲۰۲۶ را مؤسسهٔ فدرال آموزش حرفه‌ای (BIBB) اعلام کرده است. این ارقام برای دوره‌هایی است که بین ۱ ژانویه و ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ شروع میشوند:
| سال دورهٔ آوسبیلدونگ | حداقل حقوق ماهانه (۲۰۲۶) |
|---|
| سال اول | ۷۲۴ یورو |
| سال دوم | ۸۵۴ یورو |
| سال سوم | ۹۷۷ یورو |
| سال چهارم | ۱٬۰۱۴ یورو |
بسیاری از قراردادها بالای این کف هستند. برای نمونه در برگهٔ اطلاعات کاریتاس برای دورهٔ پرستاری در ۲۰۲۶، حقوق سال اول ۱٬۴۱۴٫۹۱ یورو و سال دوم ۱٬۴۷۳٫۲۱ یورو ذکر شده است. صنعت و شرکتهای بزرگ هم معمولاً بالاتر از حداقل قانونی پرداخت میکنند.
در سمت ویزا، شرط مهم‌تر تأمین هزینه‌های زندگی است. بر پایهٔ Make it in Germany، برای سال ۲۰۲۶ دو رقم متفاوت وجود دارد:
| نوع دوره | شرط مالی | راه اثبات |
|---|
| دورهٔ شرکت‌محور (betrieblich) | حقوق ماهانه حداقل ۱٬۰۴۸ یورو ناخالص (۸۲۲ یورو خالص) — وگرنه کسری باید جبران شود | قرارداد کار، و در صورت کسری: حساب مسدود یا تعهدنامه |
| دورهٔ مدرسه‌محور (schulisch) | داشتن ماهانه ۹۵۹ یورو خالص | حساب مسدود، تعهدنامه یا بورسیه |
نکتهٔ زمان‌دار: ارقام سال ۲۰۲۷ در آغاز سال ۲۰۲۷ منتشر میشود و برای دوره‌هایی که در آن سال شروع میشوند اعمال میشود. دریافتی سال‌های بعد از دوره هم با فرمول قانونی (۱۸٪ در سال دوم، ۳۵٪ در سال سوم و ۴۰٪ در سال چهارم روی کف سال اول) بالا می‌رود.
نوبت سفارت و زمان‌بندی ویزا
برای ویزای آوسبیلدونگ، پرونده‌تان را مرکز درخواست ویزای آلمان در تهران (TLScontact) می‌گیرد و نوبت‌دهی از سامانهٔ سفارت انجام میشود. خودِ سفارت آلمان در تهران روی صفحهٔ ویزاهای ملی نوشته است که با ظرفیت محدود کار می‌کند؛ پس نوبت را هر چه زودتر بگیرید و در برنامه‌ریزی‌تان فاصلهٔ میان نوبت، انگشت‌نگاری و تحویل ویزا را جدا حساب کنید.
اگر نوبت شما بعد از تاریخ شروع دوره در قرارداد می‌افتد، پرونده را رها نکنید: همین‌جا مسیر «جابهجایی شروع» از بخش قبل به کار می‌آید. تاریخ جدید را از کارفرما بگیرید، مکتوبش کنید و بعد به سفارت و ادارهٔ کار اطلاع بدهید.
چک‌لیست این هفته
- گروه رشته را انتخاب کنید: پرستاری و بهداشت (شروع بهار)، صنعت و صنایع دستی (اوت–سپتامبر)، یا اداری و بانکی (پاییز همین سال).
- جای خالی‌ها را در جست‌وجوی آوسبیلدونگ ادارهٔ کار فدرال و پلتفرم‌هایی مثل ausbildung.de فیلتر کنید و تاریخ شروع را در فیلتر بگذارید.
- رزومهٔ آلمانی و انگیزه‌نامهٔ کوتاه را آماده کنید؛ برای هر شرکت یک پاراگراف اختصاصی بنویسید.
- شمار اپلای‌ها را بالا ببرید: برای هر جای خالی ده‌ها درخواست می‌رسد؛ ۱۰ تا ۱۵ درخواست هدفمند در یک ماه یک عدد واقع‌بینانه است.
- برنامهٔ مدرک زبان را قطعی کنید: آزمون B1 را تاریخ‌دار کنید، حتی اگر نتیجه‌اش بعد از ارسال اپلای‌ها برسد.
- ترجمهٔ رسمی مدارک را شروع کنید؛ این مرحله در ایران بیشتر از آلمان طول می‌کشد.
- در هر اپلای، تاریخی که برای شروع آماده‌اید را صریح بنویسید تا کارفرما بتواند نوبت شما را در برنامهٔ خودش جا بدهد.
اگر همین حالا در آلمان هستید و می‌خواهید از هفتهٔ اول درست شروع کنید، این چک‌لیست برای روزهای نخست مسیر زبان، ثبت آدرس و کار دانشجویی را کنار هم می‌گذارد.
سوالات متداول
آیا آوسبیلدونگ محدودیت سنی دارد؟
برای خود قرارداد آوسبیلدونگ محدودیت سنی قانونی وجود ندارد و شرکتها بر پایهٔ توانایی و مدارک تصمیم می‌گیرند. محدودیت سنی رسمی فقط در ویزای جست‌وجوی آوسبیلدونگ (§۱۷) هست: سقف ۳۵ سال. اگر بالای ۳۵ سال هستید، مسیر شما قرارداد مستقیم با کارفرما و ویزای آوسبیلدونگ (§۱۶a) است، نه ویزای جست‌وجو.
آیا بدون مدرک زبان میتوانم آوسبیلدونگ بگیرم؟
در مرحلهٔ اپلای و حتی مصاحبه، بسیاری از شرکتها مدرک رسمی را شرط نمیکنند و به سطح واقعی زبان شما نگاه میکنند. برای ویزا اما معمولاً B1 لازم است و پرستاری B2 میخواهد. پس ترتیب درست این است: اپلای را با سطح فعلیتان شروع کنید و از همان روز اول دورهٔ زبان را هم بگذرانید؛ مدرک را دیرتر ولی قطعی به پرونده اضافه کنید.
حقوق آوسبیلدونگ در ۲۰۲۶ چقدر است؟
کف قانونی سال اول ۷۲۴ یورو در ماه است و تا ۱٬۰۱۴ یورو در سال چهارم بالا می‌رود. پرستاری و صنعت معمولاً بالاتر پرداخت میکنند؛ نمونهٔ منتشرشدهٔ دورهٔ پرستاری کاریتاس در ۲۰۲۶ حقوق سال اول را ۱٬۴۱۴٫۹۱ یورو نشان می‌دهد.
ددلاین آوسبیلدونگ برای شروع اوت–سپتامبر ۲۰۲۷ کِی است؟
سختگیری شرکتی متفاوت است، اما الگوی روشن این است: شرکتهای بزرگ و بانکها همین پاییز و زمستان انتخاب میکنند، شرکتهای متوسط تا بهار و اوایل تابستان ۲۰۲۷ ادامه میدهند و جاهای خالی باقیمانده تا خودِ شروع دوره پر میشوند. اگر دسامبر ۲۰۲۶ جایی اپلای نکرده باشید، احتمالتان در بخش عمومی و بانک نزدیک صفر میشود.
اگر ویزا دیر برسد و دوره شروع شده باشد چه میشود؟
دوره را از دسترفته فرض نکنید. تاریخ شروع با توافق کارفرما قابل جابهجایی است و برای رشتههای بهداشتی معمولاً دورهٔ بعدی چند ماه بعد آغاز میشود. مهم این است که پیش از رسیدن تاریخ قرارداد با کارفرما و سفارت صحبت کنید؛ سکوت تا بعد از تاریخ شروع، بدترین گزینه است.
چه کسی می‌تواند در این مسیر کمک کند؟
انتخاب رشته، پیدا کردن شرکت‌هایی که نیروی خارجی می‌پذیرند، هم‌خوان کردن تاریخ شروع دوره با نوبت سفارت و آماده‌سازی پرونده، مرحله‌هایی هستند که بیشتر پرونده‌ها در آن‌ها می‌مانند. کارشناسان مؤسسهٔ آلتین قلم امید این مراحل را با مدارک شما بررسی میکنند و اگر سراغ تحصیل دانشگاهی در آلمان هم هستید، از صفحهٔ تحصیل در آلمان می‌توانید شرایط پذیرش را ببینید. برای بررسی پرونده در مشاورهٔ رایگان درخواست بگذارید.
سلب مسئولیت
این مطلب بر پایهٔ منابع رسمی آلمان (BIBB، Make it in Germany، ادارهٔ کار فدرال، Handbook Germany و سفارت آلمان در تهران) و مقررات شهریور ۱۴۰۵ / سپتامبر ۲۰۲۶ نوشته شده است. ارقام حقوق و شرط‌های مالی هر سال تغییر می‌کند؛ پیش از هر اقدام، صفحهٔ رسمی همان منبع را دوباره ببینید. مؤسسهٔ آلتین قلم امید مسئولیتی در قبال تغییر مقررات پس از تاریخ انتشار نمی‌پذیرد.
